ابو سليمان گفته است : به خدا سوگند بر آنچه محبوب ماست صبر نمىكنيم ، پس چگونه بر آنچه مكروه ماست صبر كنيم . مىگويم : گفتار غزّالى در اين جا با سخنان او در آغاز اين فصل مبنىّ بر اين كه صبر بر عافيت سخت‌تر و برتر از صبر بر بلاست منافات دارد ، و درست همان است نه آنچه در اين جا گفته است ، و خبرى را كه از ابن عبّاس نقل كرده با آنچه ما از طريق اهل بيت ( ع ) روايت مىكنيم مخالف است . كافى به سند خود از على ( ع ) نقل مىكند كه : « پيامبر خدا ( ص ) فرموده است : صبر سه گونه است : صبر در مصيبت ، صبر بر طاعت و صبر در برابر گناه . هر كس بر مصيبت صبر كند تا به نيكويى از آن تسلّى يابد خداوند براى او سيصد درجه ثبت مىكند كه ميان هر درجه تا درجهء ديگر مانند فاصلهء ميان آسمان و زمين است ؛ و هر كس بر طاعت صبر كند خدا برايش ششصد درجه مىنويسد كه ميان هر درجه تا درجهء ديگر مانند فاصلهء ميان قعر زمين تا عرش است ؛ و كسى كه در برابر گناه صبر كند خدا برايش نهصد درجه ثبت مىكند كه ميان هر دو درجه مانند فاصلهء ميان قعر زمين تا پايان عرش است . » « 76 » از ابى جعفر امام باقر ( ع ) روايت است كه : صبر دو گونه است : « صبر بر بلا كه خوب و نيكوست ، ليكن بهترين اين دو صبر پرهيز از محرّمات الهى است . » « 77 » و اين روايت از امير مؤمنان ( ع ) نيز نقل شده است . غزّالى مىگويد : از پيامبر خدا ( ص ) نقل شده كه « خداوند فرموده است : هنگامى كه بر يكى از بندگانم مصيبتى در بدن يا مال يا فرزندش وارد مىگردد ، و او با صبر جميل با آن روبرو مىشود من در روز باز پسين شرم مىكنم كه براى او ميزانى نصب يا دفتر عملى باز كنم . » « 78 » و نيز فرموده است : « انتظار فرج با صبر عبادت است . » « 79 » و نيز : « هر بندهء مؤمنى به او مصيبتى برسد و چنان كه خداوند امر كرده بگويد : إِنَّا لِلَّهِ وَ إِنَّا إِلَيْهِ راجِعُونَ ، اللّهمّ أجرني في مصيبتي و أعقبني خيرا منها خداوند با او به همين گونه

--> ( 76 ) همان مأخذ ، 2 / 91 ، شمارهء 15 و 14 . ( 77 ) همان مأخذ . ( 78 ) ابن عدىّ از حديث انس با سندى ضعيف ( المغنى ) . ( 79 ) مسند الشهاب قضاعى از حديث ابن عمر ، الجامع الصغير .